W POSZUKIWANIU DAWNYCH FLECISTÓW / GNIEZNO

// Fletowe wątki w arcyciekawej lekturze – Alina Mądry, Barok 1697-1795 Muzyka religijna i jej barokowy modus operandi, Tom 3 część 2, Narodowe Centrum Kultury, seria Historia Muzyki Polskiej

// e-book dostępny online

Cappella Musices Ecclesiae Metropolitanae Gnesnensis / Katedra w Gdnieźnie

Gnieźnieńska kapela wokalno-instrumentalna – jeden z najprężniejszych zespołów muzycznych, działających w XVIII wieku (historia samej kapeli gnieźnieńskiej to 3 stulecia: XVI-XVIII). W 1760 roku w pożarze stracony został cały zbiór muzykaliów – 1409 utworów. W 1770 roku zespół został rozwiązany z uwagi na trudną sytuację finansową arcybiskupstwa.  W 1786 roku na czele nowej kapeli, powołanej dzięki arcybiskupowi Antoniemu Ostrowskiemu, stanął Wojciech Dankowski, który wzbogacił instrumentarium – dotychczas używano waltorni, trąb i obojów (wprowadzone już w 1721 r.!), teraz natomiast dołączyły flety traverso i klarnety – zakupił on m.in. 3 flety poprzeczne. Interesujący wątek: przez osiemnaste stulecie użwano w kapeli koło 90ciu sztuk instrumentów, podczas gdy sam zespół liczył co najwyżej 12 muzyków. Hipoteza – intensywna eksploatacja instrumentów, częste koncertowanie zespołu. Moja hipoteza – jeden muzyk grał na więcej niż jednym instrumencie (?). Znany jest skład kapeli z 1794 roku („dobierany bardzo starannie” – zgodnie z ustawą kapituły z 1794 roku) – flecistą i klarnecistą w jednym był tu SZYMON GRYZYNGIER. Skład skądinąd interesujący, mało w nim basów: organista, 2 kantorów, śpiewak altysta, 3 skrzypków, flecista-klarnecista, trębacz, violista oraz śpiewaczka-sopranistka. Zespół wykonywał kompozycje koncertmistrza, Antoniego Habla (symfonie, Jutrznię na świątki, Te Deum laudamus). W zbiorze muzykaliów Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie znajdują się dwie kompozycje Habla. Sprowadzał on także i przepisywał kompozycje twórców z innych krajów (m.in. Stabat Mater G.B.Pergolesiego, Mors Christi C.H.Grauna, 9 symfonii Haydna, symfonie Pleyela, Stamitza i Wanhala).

Ocalały zbiór muzykaliów po kapeli gnieźnieńskiej – 758 jednostek inwentarzonych, w 2001 roku opracowany przez Danutę Idaszak. (pozycja zakupiona, czekam!)

 

SZKOŁY NA FLET TRAVERSO

Zbiory Biblioteki Pan w Gdańsku zawierają kilka XVIII-wiecznych szkół gry na instrumentach, wydanych w Londynie: na skrzypce (m.in. The Compleat Tutor for the Violin /…/ with some useful Directions, Lessons, Graces &c by GEMINIANI), wiolonczelę, pastoral albo „new bagpipe”, obój, gitarę, klawesyn i szpinet, „common flute” – flet prosty, waltornię oraz wprowadzenie do sztuki śpiewu. W tej serii wydawniczej, połączonej wspólną szatą graficzną i układem informacji, znajdujemy także:

The Compleat Tutor for the FIFE Containing the Best & Easiest Instructions to Learn that Instrument With a Collection of Celebrated March’s & Airs Perform’d in the Guards & other Regiments &c. Printed for and Sold by Thompson & Son Musical Instrument Makers at the Violin, Hautbou and German Flute; the West-end of St.Pauls Church Yard LONDON

z adnotacją: The Tunes in this Book are Proper for the German Flute.

W serii, obok karty tytułowej, załączona jest rycina przedstawiająca muzyka grającego na instrumencie, którego dotyczy dana szkoła. W naszym przypadku jest to żołnierz-flecista, ukazany wśród namiotów obozu wojskowego – ciekawy głos w dyskusji czy i jak długo stosowane były dwa rodzaje fletów poprzecznych: „do grania wewnątrz” (ciche, subtelne German flutes) i do celów militarnych (głośne fifes).

Podręcznik zawiera: instrukcję sposobu wydobycia dźwięku, palcowanie dla poszczególnych dźwięków (w zasadzie pokrywa się ono z tabelą chwytów na flet traverso, z tym wyjątkiem, że brak klapy nie pozwala na uzyskanie pełnej chromatyki), podstawy zasad zapisu muzyki (klucz, kreska taktowa, pięciolinia, metrum etc.), a także zapis nutowy melodii wojskowych (The General, Troop of Assembling, Grenadiers March etc.) Armii Angielskiej i Szkockiej.

Inną ciekawą pozycją w zbiorach PAN jest

The Bird Fancyer’s Delight or the Best Directions for teaching all forts of Singing Birds with a Flagelet or Flute With Lessons properly compos’d within the Compass and Faculty of each Bird, The Canary Bird, Linnet, Bull Finch, Wood Lark, Black Bird, Throstle, Nightingale and Starling, &c.; LONDON Printed for John Johnson

Metoda zawiera instrukcję gry na flażolecie, podstawy zasad muzyki, melodie / ozdobniki dla poszczególnych ptaków – w zapisie nutowym, a częściowo także chwytowym.

Trzecia interesująca pozycja to

The Compleat Tutor for the German Flute Containing A Choice Collection of the most Celebrate Italian, English and Scotch Tunes, Curiously Adapted to that Instrument. Printed for & Sold by J. & Son Simpson; LONDON

Wewnątrz znów podobny sam schemat: wydobycie dźwięku, palcowanie, podstawy zasad muzyki i zapisu, wprowadzenie do ozdobników, proste melodie (marsze, piosnki, menuety – na flet solo i dwa flety).

Nr katalogowy: Mikr. 4947-4951, Biblioteka PAN w Gdańsku

 

ZBIÓR TAŃCÓW NA FLET SOLO I 2 FLETY

Wizyta w Czytelni Zbiorów Historycznych PAN w Gdańsku przynosi pierwsze miłe odkrycie: trzymam w ręku zbiorek XVIII-wiecznych tańców na flet traverso solo i 2 flety, przepisywanych tą samą ręką.

W środku:

March, Menuety – niektóre z triem, Arie i aż 6 polonezów (Polonois) na flet solo,

a także

Canon, Menuet g-moll! (zaznaczam, gdyż większość utworów pozostaje tu w wygodnej tonacji D-dur lub innych tonacjach krzyżykowych), 3 inne Menuety, March de Dönhoff i 4 kolejne polonezy na 2 flety

oraz

2 Menuety na flet z basem (bez cyfr) i kilka melodii chorałów, w tym jedna również z basem.

Wnosząc po tonacjach i niedużym poziomie skomplikowania partii – zbiór miał najprawdopodobniej przeznaczenie własne, dla amatora instrumentu, grającego okazjonalnie z drugą osobą 🙂

Nr katalogowy: Ms.4027, Biblioteka PAN w Gdańsku